सुर्खेत । कर्णालीका बालबालिका र किशोरकिशोरीमा पछिल्लो समय मानसिक स्वास्थ्यको समस्या डरलाग्दो गरी बढ्न थालेको छ। प्रदेश अस्पताल सुर्खेतको तथ्याङ्क अनुसार अहिले दैनिक १० जनासम्म बालबालिका तथा किशोरकिशोरीहरू मानसिक समस्याको उपचारका लागि अस्पताल पुग्ने गरेका छन्। केही समयअघिसम्म यो संख्या दैनिक २-३ जना मात्रै रहने गरेकोमा अहिले १० जना पुग्नुले अवस्था जटिल बन्दै गएको संकेत गर्दछ।
किन बढ्दैछ समस्या ?
प्रदेश अस्पतालका मानसिक रोग विशेषज्ञ डा. सुशील समदर्शीका अनुसार बालबालिकाहरूमा तनाव व्यवस्थापन गर्ने क्षमता नहुनु, लागुऔषध र कुलतको सिकार बन्नु नै यसको मुख्य कारण हो। कुलतमा फसेकै कारण विद्यालय जाने उमेरका बालबालिकाहरू कक्षाकोठा छाडेर उपचारमा पुग्नुपर्ने अवस्था आउनु दुःखद रहेको उहाँको भनाइ छ। डा. समदर्शीले यसबाट बचाउनका लागि घर, समाज र विद्यालय तहमा अभिभावक तथा शिक्षकहरूलाई विशेष सचेतना र रोकथामका उपायबारे तत्काल सुसूचित गराउनुपर्ने सुझाव दिनुभएको छ।
तथ्याङ्कमा कर्णालीको अवस्था
मानसिक स्वास्थ्यको क्षेत्रमा क्रियाशील ‘सिएमसी नेपाल’ का अनुसार कर्णालीमा ११.७ प्रतिशत जनसंख्यामा आजीवन मानसिक स्वास्थ्यको समस्या रहेको पाइएको छ। यसमध्ये: चिन्ता (Anxiety): ४२ प्रतिशत र डिप्रेसन (Depression): २३ प्रतिशत छन् । अध्ययनले हरेक आठ जनामध्ये एक जनामा कुनै न कुनै प्रकारको मानसिक समस्या हुने देखाएको छ। विडम्बना त के छ भने, नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य समस्या भएका ७० प्रतिशत नागरिक अझै पनि स्वास्थ्य सेवाको पहुँचभन्दा बाहिरै छन्।
सरकारी र गैरसरकारी प्रयास
सिएमसी नेपालका नीति तथा सुशासन प्रमुख हिमाल गैरेका अनुसार संस्थाले कर्णालीका ३० वटा स्थानीय तहमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी काम गर्दै आएको छ। तीन वर्षको अवधिमा १५ सयभन्दा बढीलाई प्रत्यक्ष सेवा प्रदान गरिएको र ७ सयभन्दा बढी दक्ष जनशक्ति उत्पादन गरिएको छ। स्वास्थ्य सेवा निर्देशक डा. रविन खड्काले विगतको तुलनामा सचेतना र सेवामा वृद्धि भएको दाबी गरे पनि सामाजिक विकास मन्त्रालयका सचिव धोलकराज ढकालले भने भइरहेका प्रयासहरू अपर्याप्त रहेको स्वीकार गर्नुभएको छ। बालबालिकामा देखिने यो ‘साइलेन्ट किलर’ जस्तो समस्यालाई समयमै सम्बोधन नगरे भविष्यमा यसले थप भयावह रूप लिने निश्चित छ। यसका लागि केवल अस्पतालको उपचार मात्र होइन, विद्यालयमा मनोविमर्श र घरमा अभिभावकीय माया र निगरानीको ठूलो भूमिका रहन्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्