कर्णालीको कृषि क्षेत्रमा गिरावट : खेती र उत्पादन घट्यो

सुर्खेत । कर्णाली प्रदेशमा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को समग्र आर्थिक गतिविधि विशेषगरी कृषि क्षेत्रमा कमजोर प्रगति देखिएको राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको अध्ययनले उल्लेख गरेको छ। प्रदेशको प्रमुख आर्थिक आधार मानिने कृषि क्षेत्र यो वर्ष उल्लेख्य रूपमा संकुचित भएको छ। अध्ययन अनुसार प्रदेशभर खेती बालीले ढाकेको जम्मा भूमि ६.८ प्रतिशतले घटेको छ। खेतीयोग्य क्षेत्र घटेपछि धान, गहुँ, मकै, कोदो र जौँजस्ता प्रमुख खाद्य बालीको उत्पादनमा व्यापक कमी आएको देखिएको छ। यो कमीले प्रदेशको खाद्य सुरक्षामा दीर्घकालीन असर पार्ने विश्लेषकहरूले जनाएका छन्।

तरकारी तथा बागबानी क्षेत्र १४.९१ प्रतिशतले संकुचित भएको छ, जुन यसअघि बढोत्तरी देखिँदै आएको क्षेत्रमा ठूलो उल्टो प्रहारको रूपमा हेरिएको छ। विपरीत, फलफूल उत्पादन भने २.४० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, जसले कृषकहरूको बाली छनोटमा केही विविधीकरण भएको संकेत गर्दछ। तथापि, समग्र कृषि उत्पादन भने ५.०१ प्रतिशतले घटेको छ, जसको सीधा असर प्रदेशको जीडीपी योगदानमा पर्ने अनुमान गरिएको छ।

कृषि क्षेत्रमा बैंक कर्जा प्रवाह समेत घटेको छ। गत वर्षहरूमा स्थिर रूपमा वृद्धि हुँदै आएको कृषि कर्जा यो वर्ष कूल कर्जाको ८.०२ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। कर्जा प्रवाह घट्नु, जलवायुजन्य जोखिम, मौसमी अनिश्चितता र लगानीकर्ताको कमजोर आत्मविश्वासलगायत कारणहरूलाई अध्ययनले मुख्य चुनौतीको रूपमा देखाएको छ।

उद्योग क्षेत्रमा पनि उत्साहजनक अवस्था देखिएन। कर्णाली प्रदेशका उद्योगहरू औसत ४६.५२ प्रतिशत क्षमतामा मात्र सञ्चालन भइरहेका छन्। कच्चा पदार्थ अभाव, यातायात कठिनाइ, ऊर्जा आपूर्ति तथा बजार पहुँच अभाव जस्ता समस्या अझै पनि उद्योग–व्यवसायका मुख्य चुनौती बनेका छन्।

पर्यटन क्षेत्रमा भने केही सकारात्मक संकेत देखिएको छ। प्रदेशमा पर्यटक आगमन १.७२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, जसले पर्यटन क्षेत्र विस्तारतिर उन्मुख भइरहेको संकेत दिन्छ। यद्यपि, भारत र चीनबाट आउने पर्यटकहरूमा कमी देखिनु चिन्ताको विषय बनेको छ। हिमाली तथा प्राकृतिक आकर्षणयुक्त कर्णाली प्रदेशलाई विदेशी पर्यटक आकर्षित गर्न थप प्रचार–प्रसार र पूर्वाधार विस्तार आवश्यक देखिन्छ।

ऊर्जा पूर्वाधारको क्षेत्रमा भने प्रदेशले उल्लेख्य प्रगति हासिल गरेको छ। हाल कर्णाली प्रदेशमा प्रसारण लाइनको कुल लम्बाइ ३,५७५.७४ सर्किट किलोमिटर पुगेको छ। यसले आगामी वर्षहरूमा प्रदेशमा स्थिर विद्युत् आपूर्ति सुधारिने र उद्योग–व्यवसाय विस्तारमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, कर्णालीमा रहेका मुख्य पूर्वाधार परियोजनाहरू तीव्र गतिमा अघि बढ्दै गरेका छन्, जसले आर्थिक क्रियाकलापमा समग्र रूपमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ।

समग्र रूपमा हेर्दा कर्णाली प्रदेशको कृषि तथा औद्योगिक क्षेत्र चुनौतीपूर्ण अवस्थामा रहे पनि ऊर्जा तथा पर्यटन क्षेत्रमा देखिएको प्रगति र पूर्वाधार विकासले आगामी वर्षमा आर्थिक सुधारको सम्भावना खुला राखेको विश्लेषण गरिएको छ।